Badania historii
naszego rodu
sięgają lat 30 XX w. Autor wraz z ojcem Tadeuszem należą już do 3 i
czwartego pokolenia, które aktywnie dokumentuje historię rodu.
Zaczęło się
od zebrania wspomnień rodziców, dziadków
i rodzinnych podań, które sięgają wydarzeń sprzed kilku
wieków. Tradycja badań genealogicznych sięga kilku pokoleń
wstecz. W niektórych podaniach odnaleźliśmy ślady wydarzeń,
które miały miejsce nawet 350-400 lat temu. Historia rodziny
ciągle jest poszerzana i
weryfikowana podczas badań prowadzonych przez nas od lat 90. XX w.
Wnioski i podsumowanie badań znajdą się w planowanej
monografii. Wzbogacą ją zbiory ikonograficzne - galeria
dokumentów, zdjęć i
pamiątek rodzinnych zebranych podczas kwerend i poszukiwań.
Od
bojarów litewskich przez Wołyń i Podlasie do mieszczan w
Międzyrzecu, nasi przodkowie przeszli długa drogę zanim osiedli na
stałe nad Krzną ok. 1520-1540 r. Najdawniejsi przodkowie i ich rodzina znani
byli pod nazwiskami
rodowymi Kozar / Koziaryn / Kozarowicz / Kozarowski / Kozarzewski, Saka
/
Sakowicz / Szachowicz, Naca / Nieca / Nacza / Naczkowicz / von
Niczkowicz, których używali często wymiennie. Uzywali także
przydomków i nazwisk: Byczek, Dołhosycz, Lisczycz-Lisiczyński, Ostaszowicz,
Nieczkowicz
Najstarsze źródła sądowe z Międzyrzeca wiążą
ich z terenami
należącymi w pocz. XVI w. do Iliniczów z Białej i
Bohowitynów (Szachy, Dołha).
Posiadali wówczas, obok Bohowitynów /
Bohowitynowiczów dział w Sakach i Dołdze niedaleko Międzyrzeca.
Dziś jest
to wieś Szachy i Dołha, gdzie przetrwała do lat 50 XX w. nazwa części
wsi Pole Sakoskie/Sakoskie będąca
pamiątką ich bardzo dawnej obecności. Nazwa wsi ewoluowała, a nazwisko
dawnych dzierżawców wóczas zapsywano w księgach miejskich
łaciną Szachovic / Szackovic co czytano Sakowicz. Dobra te przynależały
do dóbr bialskich Iiliniczów. Z rodem tym Naczkowie, nasi
najdawniejsi protoplaści byli spokrewnieni w XV w. W poł. XVI w. dobra
te przeszły później na Radziwiłłów. Dwór Dołha
wraz z późniejszymi dobrami Szachy i Dołha zostały nadane w
pocz. XVI w. przez króla Bohowitynom. Przypuszcza się że z rodu
Bohowitynów musiały pochodzić żony: naszego protoplasty
burmistrza szlachetnego pana Menasa Niecza Sachowicza oraz jego
krewniaka Lewonia von Niczkowicza/Naczkowicza zwanego później
Dołhosycz.
Ponadto nasi przodkowie dzierżyli włóki
bojarskie w kilku wsiach dóbr woźnickich za Huszlewem,
które w XV w. należały też do dóbr międzyrzeckich, a
po Nasutach przeszły we władanie Kiszków. Pod nazwami rodowymi
Kozar / Kozarowicz i Naczko / Naczkowicz siedzili na włókach
bojarskich z dawnym przywilejem (płacili tylko podatek, zaś zwolnieni
byli z posług bojarów putnych - nie nosili listów), m.in.
w
Krzywośnitach, Nieszkach i Dzięciołach k. Huszlewa i Łosic (koniec XVI
w.), a w tych dwu ostatnich także na włókach bojarskich putnych,
dokąd najwyraźniej się wżenili ok. poł. XVI w. Osiadali w Międzyrzecu
tuż przed 1540
r. gdzie kilku przedstawicieli Kozarów / Naczkowiczów /
Sakowiczów z kręgu jednej rodziny (rodzeństwo) zakupiło w latach
(od ok. 1550) 1558-1570
kilka włók ziemi miejskiej i domy. Najwcześniejszym
przedstawicielem naszej rodziny w Międzyrzecu jest Nieca / Naca
Sakowicz, burmistrz międzyrzecki znany z kart najwcześniejszych
zachowanych ksiąg sądowych
Międzyrzeca od 1558 r. do 1570 r. Potomkowie ww. protoplastów z
Międzyrzeca w kolejnych pokoleniach noszą naprzemiennie
nazwy rodowe wymienione powyżej.
Jeden przedstawiciel tej rodziny (Lewoń, zwany też Lis) nosi wg
źródeł nazwy rodowe von Naczkowicz / Kozarowicz /
Lisczycz. Oprócz powiązań z ww. miejscowościami Lis von
Naczkowicz alias Kozarowicz zwany też Lisczycz z Międzyrzeca a potem
także jako Dołhosycz mógł być także związany ze Zbaraskimi. Prawdopodobnie
objęcie Międzyrzeckich dóbr przez ks. Stefana Zbaraskiego
poprzez wiano żony przyczyniło się do zainteresowania
miastem przez naszych Kozarowiczów/Naczków z Wołynia. W dobrach
nowzbaraskich należących do ks. Stefana Zbaraskiego na Wołyniu we
wsiach Koziary i Lisiczyńce siedzieć musieli Naczkowie / Sakowie na
własnych włókach przed 1546 r. skąd wzieli nazwy rodowe
Kozarowicz i Lisczycz. Ich potomkowie w pocz. XVII w. mieli śłużyć w Ożchowcach i na zamku w
Tokach, skąd ks. Stefan miał ściągnąć ich do Międzyrzeca (prawdopoodbnie Lisa
Kozarowicza z Lisiczyniec). Książę wkróce zaczął urządzać
Międzyrzec jako centrum swych rozległych dóbr. Sprowadzał
bojarów, którymi obsadził zamek międzyzrzecki dając im
osady miejskie. Wsie ruskie na Bagnoszach (płd. i płd.-wsch. tereny wokół miasta) zaludniono chłopami z
rozległcyh dóbr wołyńskich księcia. Dzięki tej kolonizacji
oblicze wsi podmiędzyrzeckiej nabrało ruskiego charakteru w duchu gwar wołyńskich, dla nich też
erygował książę kolejne cerkwie w Międzyrzecu, a jego następcy rónież w Dołdze i Szóstce.
Dzięki imionom chrześcijańskim charakterystycznym
dla wschodniego kościoła wiemy, że Kozarowicze / Naczkowicze /
Skaowicze z Międzyrzeca byli wyznania prawosławnego (później
unickiego). Z uwagi na dominujący południoworuski charakter cerkwii
miedzyrzeckich erygowanych przez Zbaraskich dla sprowadoznej przez nich
ludności ruskiej z ich wołyńskich dóbr, w mowie potocznej
utrwalać się zaczęły nowe wzorce językowe i formy nazewnictwa
osobowego. Dawne patronimiczne nazwy rodowe osobowe z sufiksami typu
-icz ustąpiły w 1 połowie XVII w. kończówkom typu -uk, -czuk. Widać to w
kolejnych pokoleniach ww. przodków zapisanych w księgach
miejskich Międzyrzeca. Z form Niecza / Nacza przez Naczowicz /
Naczkowicz powstają formy Niecczuk / Nacczuk a w końcu Netczuk.
Niezależnie źródła notują występowanie nazwiska w tej formie
bardzo wcześnie na Ukrainie (pocz. XVI w. - Maksym Netyczuk - 1515
Peresponica).
Nasi przodkzowie nosili także patronimik Ostaczowicz
(linia bezpośrednia naszcyh przodków). Potomstwo Niecza Saka
burmistrza z tym przydomkiem jako Sakowiczowie Ostaszowiczowie mogą
wskazywać na pochodzenie z konkretnej gałęzi litewskich
Doliwitów. W końcu ostatnimi faktycznymi pamiątkami dawnych
dziejów Netczuków - Naczków i litewskich
doliwitów są: pieczęć i barwy, dzięki
którym
zrekonstruowaliśmy herb rodu. Znaki te zostały opisane szczegółowo w
rozdziale Herb i barwy. Biogramy przedstawicieli rodu w układzie
chronologiczno-genetycznym przedstawione zostały w zakładce Znane
postaci. Niniejszy dział poświęcony będzie
ogólnym
zagadnieniom najdawniejszej historii naszego rodu. Rozdział Historia
będzie też pewnego rodzaju wykazem
różnych rodzinnych zdarzeń, podań jak
również
zapisków historycznych i rodzinnych tradycji.
Główne
zagadnienia działu to geneza rodu, kwestie związane z etymologią,
pochodzeniem i ewolucją nazwiska Netczuk oraz tradycje rodzinne.
W sekcji Geneza rodu znajdą się
odniesienia do
geografii - miejsc pochodzenia naszych przodków i odległych
w
czasie protoplastów (Litwa, Wołyń i Ruś). W
sekcji Nazwisko umieścimy odniesienia etymologiczne - nazwisko i jego
występowanie - rozmieszczenie dawniej, analizę budowy, pochodzenia i wykazy
nazwisk pokrewnych. W sekcji Tradycje opisujemy nasze zwyczaje
kultywowane do dziś, jak również te dawne. Osobny dział
poświęcimy kwestii tożsamości etnicznej, narodowościowej i religijnej.
Historia polskiej gałęzi będzie uzupełniona dziejami gniazd rodzinnych,
które opiszemy w zakładce Geografia.
Ogromna ilość zebranego materiału
wciąż nie pozwala autorom na opublikowanie pełnej monografii,
która wciąż jest w opracowaniu źródłowym i
redakcyjnym. W marcu 2024 r. zakończyliśmy analizy i kwerendy
nawjażniejszych źródeł do historii rodu, m.in. ksiąg sądowych
Międzyrzeca i inych ksiąg sądowych ziemskich z terenu Podlasia,
Chełmszczyzny. Nadal jednak prowadzimy kwerendy w księgach ziemskich i
grodzkich oraz metryce koronnej i litewskiej.